Ciężkie urazy ręki zwykle dzieją się nagle: piła, prasa, rozbity motocykl, zatrzaśnięte drzwi. Dla pacjenta to ból i strach, a dla zespołu medycznego – wyścig z czasem. Ten typ urazów wymaga nie tylko szybkiego zszycia skóry. Celem jest uratowanie ukrwienia i funkcji dłoni, a potem odbudowa sprawności.
Czym są ciężkie urazy ręki?
Za ciężkie urazy ręki uznaje się sytuacje, w których uszkodzenie obejmuje kilka struktur naraz albo grozi utratą części kończyny. Należą do nich amputacje i częściowe amputacje, czyli oderwanie palca, dłoni lub ich fragmentu. W częściowej amputacji tkanki zachowują ciągłość, ale naczynia krwionośne bywają przerwane, przez co dalsza część palca blednie, sinieje lub robi się zimna.
Kolejnym rodzajem są urazy z niedokrwieniem, które wiążą się z brakiem dopływu krwi do części ręki. Niedokrwienie to stan, w którym tkanki nie dostają tlenu i szybko obumierają. Typowe sygnały to bladość, chłód, narastający ból i zaburzenia czucia.
Należy też wspomnieć o uszkodzeniach wielotkankowych, które dotyczą jednocześnie kości, ścięgien, nerwów, naczyń i skóry. Zdarza się, że rana wygląda „niegroźnie”, a w środku doszło do poważnych zniszczeń.
Znaczenie czasu w leczeniu ciężkich urazów ręki
W ciężkich urazach ręki czas ma znaczenie, bo tkanki źle znoszą brak krwi. Dla wielu przypadków przyjmuje się, że około 4 godziny to optymalny czas tolerowanego niedokrwienia. W praktyce rzadko da się rozpocząć operację tak szybko, dlatego liczy się dobra organizacja.
Co warto zrobić na początku? Zabezpiecz ranę jałowym opatrunkiem, unieś rękę i wezwij pomoc. Jeśli doszło do amputacji, włóż odcięty fragment do czystej, szczelnej torebki, a tę torebkę umieść w drugim worku z zimną wodą i lodem. Nie przykładaj lodu bezpośrednio do tkanek, bo grozi to odmrożeniem.
Najlepiej, gdy szpital z izby przyjęć kontaktuje się wcześniej z ośrodkiem, który wykonuje replantacje. W Polsce działa system współpracy ośrodków chirurgii ręki, gdzie co najmniej jeden ośrodek pełni dyżur dla przypadków wymagających pilnej rekonstrukcji.
Leczenie chirurgiczne ciężkich urazów ręki
W najpilniejszych sytuacjach wykonuje się replantację lub rewaskularyzację. Replantacja to ponowne przyszycie amputowanej części z naprawą kości, ścięgien, nerwów i naczyń. Rewaskularyzacja to przywrócenie przepływu krwi, gdy część ręki jest na miejscu, ale nie ma ukrwienia.
Takie operacje często wymagają pracy w powiększeniu i bardzo cienkich szwów naczyniowych. Zwykle najpierw stabilizuje się kość, potem naprawia ścięgna, a następnie odtwarza tętnice i żyły. Gdy krew znów płynie, można ocenić, ile tkanek przeżyje.
W wielu przypadkach potrzebne jest leczenie etapowe. Najpierw ratuje się tkanki: oczyszcza ranę, usuwa martwe fragmenty, zabezpiecza kości i przywraca ukrwienie. Później planowana jest rekonstrukcja skóry, przeszczepy oraz wtórna naprawa nerwów lub ścięgien.
Są też sytuacje, gdy nie wykonuje się pełnej rekonstrukcji od razu. Dotyczy to rozległych zmiażdżeń, dużego zanieczyszczenia rany lub niepewnego ukrwienia. Próba naprawy bez doświadczenia i sprzętu może pogorszyć rokowanie, więc lepsze bywa zabezpieczenie rany i szybkie przekazanie pacjenta do ośrodka specjalistycznego.
Leczeniem operacyjnym ciężkich urazów ręki zajmuje się m.in. zespół chirurgów z kliniki Model Med w Warszawie.
Rokowanie i dalsze leczenie ciężkich urazów ręki
Na odzyskanie funkcji wpływa mechanizm urazu (cięcie rokuje lepiej niż zmiażdżenie), poziom amputacji, czas niedokrwienia oraz stan nerwów. Dłoń bez czucia łatwo ulega kolejnym uszkodzeniom, nawet jeśli wygląda dobrze.
Po operacji zaczyna się drugi etap: rehabilitacja ręki. To plan ćwiczeń ruchu, pracy blizny, obrzęku i czucia. Pacjent ćwiczy z terapeutą i w domu. Bez tego nawet najlepsza operacja nie przyniesie dobrego efektu.
Oczekiwania względem leczenia muszą być rozsądne. Czasem celem jest powrót do pracy i samodzielności. Czasem – zachowanie chwytu i czucia w kilku palcach. Im wcześniej trafisz do zespołu zajmującego się chirurgią ręki, tym większa szansa na przywrócenie dużego procenta sprawności sprzed urazu.
FAQ – urazy dłoni i ręki
Najczęstsze urazy dłoni to skaleczenia i rany cięte, stłuczenia, zmiażdżenia, złamania palców i kości dłoni, uszkodzenia ścięgien, nerwów oraz amputacje palców lub ich części.
Rodzaj urazu ręki można podejrzewać na podstawie objawów: brak ruchu palca sugeruje uszkodzenie ścięgna, drętwienie lub brak czucia – uszkodzenie nerwu, a bladość, sinienie lub chłód palca – zaburzenia ukrwienia. Ostateczne rozpoznanie wymaga badania lekarskiego.
Urazy ręki dzielą się na urazy tkanek miękkich, złamania i zwichnięcia, uszkodzenia nerwów, uszkodzenia naczyń krwionośnych, urazy wielotkankowe oraz amputacje i częściowe amputacje.
Uraz ręki wymaga pilnej pomocy, jeśli występuje silny ból, obfite krwawienie, brak czucia, zaburzenia ukrwienia palca (bladość, sinienie, chłód), niemożność poruszania palcem lub doszło do amputacji części palca lub dłoni.
Nie każdy uraz dłoni wymaga operacji. Drobne skaleczenia i stłuczenia można leczyć zachowawczo, jednak urazy ścięgien, nerwów, naczyń, złamania z przemieszczeniem oraz ciężkie urazy wielotkankowe zwykle wymagają leczenia chirurgicznego.
